Kredi Derecelendirme Kuruluşları
Kredi Derecelendirme Kuruluşları

Uluslararası Kredi Derecelendirme Kuruluşları

Posted on

Günümüzde bankaların varlığı ile tüm bireyler ekonominin doğrudan bir parçası olmuştur. Ekonomik gelişmeler ışığında bireylerin yanı sıra ülkeler de artık ekonomik olarak incelenerek değerlendirilmektedir. Hem sitemizin adında hem de birçok yazımızda bahsi geçen kolay kredi almanın en temel göstergesi olan kredi notu bireylerin ekonomik durumunu belirlerken. Kredi Derecelendirme Kuruluşları’da ülkelerin ekonomik durumu ve yatırım yapabilirliğini belirlemektedir. Yani kısa bir tarifle uluslararası yatırımcıya bir ülkeye yatırım yapılması durumunda yatırımcının taşıyacağı riskleri, kar edebilitesini göstermektedir. Nasıl ki banka sizin kredi notunuza bakarak size kredi veriyor ve bir nevi kendisi için yatırım yapıyor sizin kredi notunuza göre girdiği riski hesaplıyorsa, uluslararası yatırımcılarda ülkelerin kredi derecelerine bakarak hangi riski veya kar oranlarını alacaklarını göz önünde bulunduruyorlar.

Kredi notunun ortaya çıkış 19 yy.’da uluslararası piyasaların gelişmesi neticesinde uluslararası yatırımcılar artmış fakat tarihsel gelişmelerden dolayı değişen piyasa koşullarında yabancı oldukları dış piyasada yatırım yapmak için güven duyacakları bir kritere ihtiyaç duyulmaya başlandı. İşte bu güven arayışı kredi derecelendirme kuruluşlarının ortaya çıkmasını sağladı. Bu kuruluşlar taraflar arasında risk analizi yaparak risk düzeylerine bağlı olarak verdikleri notlarla yatırımların daha sağlıklı olmasını sağlamaya başladılar. Peki, kredi notunun profesyonel bir tanımını yaparsak; aynı bireylerde olduğu gibi verilen kredilerin geri ödenmesindeki kıstaslar olan zamanında ödeme ve borcun tam olarak geri alınamaması ihtimali durumunda uluslararası sermaye piyasalarının ölçütlerine uygun ve tarafsız bir ölçü sağlayarak borçlanacak ülkenin ihraç ettiği menkul kıymetlere yatırım yapılması durumunda yatırımcının alacağı riskin belirlenmesi olarak tanımlanmıştır.

1980’lerde başlayan küreselleşme neticesinde uluslararası yatırımcıların yatırım yapacakları ülkeleri seçerken kredi derecelendirme kuruluşlarının değerlendirmelerini göz önünde bulundurması kaçınılmaz bir hale gelmiştir. Küresel düzeyde duyulan bu ihtiyaç yurt içi yatırım imkânları yetersiz kalan veya daha karlı yatırımlara yönlenmeye çalışan yatırımcının duyduğu güven ortamını sağlamaya yönelik çalışan sistem bugün yatırım yapılacak ülkeleri de büyük düzeyde etkilemektedir. Bu kuruluşlar gelirlerini gerçekleştirdikleri araştırmalar için ülkelerden belli bir sabit ücret alarak veya derecelendirme isteyen yatırımcılardan ile şirketlerden ücret talep ederek sağlamaktadırlar. Tabi ki milyon dolarların uçuştuğu bu  dünyada fizibilite çalışmasının da ücretlerinin ne kadar olabileceğini sizler tahmin edebilirsiniz.

Dünya’da Başlıca Kredi Derecelendirme Kuruluşları Hangileri?

Gelişen küresel yatırım arzusu çok sayıda kredi derecelendirme kuruluşunun var olmasını sağlamıştır. Bunların başında gelen ve en köklülerini sayarsak Standard & Poor’s, Fitch Ratings ve Moody’s kuruluşlarıdır ve bu kuruluşlar şu an dünyada sektörün hakimidir. Sektörün kurucusu konumunda olan Standard & Poor’s ve Moody’s kuruluşlarıdır. Standard & Poor’s’un 1960 yılına uzanan bir geçmişe sahip olup merkezi New York’ta yer almaktadır. Daha eski mir geçmişe sahip olan Moody’s 1913 yılında kurulmuş ve bu kuruluşunda merkezi New York’ta bulunmaktadır. John Knowles Fitch tarafında kurulan Fitch Ratings şirketi ise  1914 yılında New York’ta kurulmuştur. 1997 yılında Londra merkezli IBCA Limited ile birleşerek büyümesine devam etmiştir. Amiyane tabirle şu an dünyada bu üç şirketin borusu ötüyor desek sanırsam yanılmayız. Bağımsız olmaları gereken bu şirketler ülkelerin ekonomilerini olumlu veya olumsuz bir şekilde etkileyebiliyorlar. Her ne kadar belli bir bölgede çalışan veya belirli bir iş koluna göre yapılanan ve uluslararası düzeyde çalışan başka kredi derecelendirme kuruluşları var olsa da bu üç kuruluş tüm dünyada ciddi bir denetim mekanizması olmadan söz sahibi olmaya devam ediyor.

Bu kuruluşların ülkelerle ilişkileri ve bu güçlerine nasıl sahip oldukları noktasından değerlendirdiğimizde her ülke ve daha çok büyüme sürecinde olan ülkeler yatırımlarını daha rahat gerçekleştirmeleri için uluslararası yatırımcının desteğine ihtiyaç duymaktadır. Buna karşılık uluslararası yatırımcıda başka bir ülkeye yatırım yapacağı için o ülkeye yönelik bir güven arayışı içerisindedir. Yatırımcı yatırım yapacağı ülkenin ekonomisinin borçlarını geri ödeyeceğinden emin olması için bir göstergeye ihtiyacı vardır. İşte bu nedenle uluslararası arenada hem ülkelerin hem de yatırımcıların ihtiyacını karşılama konumunda olan kredi derecelendirme kuruluşları gün geçtikçe daha büyük önem kazanmakta ve bu önemden doğan gücü elde etmektedirler.

Yatırımlar için bu kuruluşlarının notlarının resmi anlaşmalarda bir önemi olmasa da yatırımcının duyduğu güveni ve yatırım yapılacak ülkenin de yatırımcıya sağlaması gereken güveni elde edebilmeleri için ülkeler ve büyük çaptaki uluslararası şirketler kendi istekleriyle kredi derecelendirme kuruluşlarıyla bir değerlendirme anlaşması yapma yoluna gitmektedirler. Siz ülke olarak kendi isteğinizle bir anlaşma yapmasanız da bu kuruluşların müşterisi olan küresel çapta yatırım yapan büyük sermayeli şirketler ülkenizi bu kuruluşlara değerlendirtebiliyor. 

Kredi Derecelendirmesi Nedir ve Nasıl Yapılır? Hangi Yöntemler Kullanılır?

Bu kuruluşlar ülkelerin kredi değerlendirmesini yaparken, o ülkedeki yatırımın tanımında da belirtildiği üzere risk seviyesini belirlemektedirler. Bu seviye yabancı yatırımcılara bir yol gösterici olmaktadır. Bu değerlendirme yapılırken o ülkenin siyasi performansı çok duymuşsunuzdur istikrarı ve ekonomik geçmişi ile bugünkü durumunu değerlendirilerek yapılır. Buradaki ekonomik değerlendirmede ki kıstaslar; ekonomik istikrar, büyüme potansiyeli ve ekonominin esnekliği olurken; siyasi açıdan ise dış politikadaki istikrar, siyasi riskler, ülkeyi yöneten liderin duruşu ve tavrı ve ülkenin Merkez Bankası’nın bağımsız çalışabilme seviyesidir. Bu kıstasları değerlendiren kuruluş günümüzde ve geçmişte oluşan bilgiler ışığında değerlendirmesini yaparak gelecekteki öngörülebilir olayların muhtemel değerlendirmesini yapar. Bu derecelendirme genel olarak kuruluşlar tarafından harfler yardımıyla ifade edilmiştir. Kredi Dereceleri en yüksek olan AAA ile en düşük olan D arasında derecelendirilir.

Kredi Değerlendirme Kuruluşları Not Sistemi

Standard & Poor’s  ile ülkemiz arasında 2013 yılında bir anlaşma imzalanmış ve kuruluş ülkemizi değerlendirmeye almıştır. Bu kuruluş derecelendirmede temel belirleyici unsur olarak “politik ve ekonomik riskleri” kullanmaktadır. Politik riski ülke hükümetinin ödeme konusundaki istekliliği olarak tanımlarken;  ekonomik riski, ekonomik yapı ve büyüme ile zenginlik olanakları olarak değerlendirmektedir.

Raporlarda Geçen İfadeler

Sistemde en güçlü kuruluşlar olarak bahsettiğimiz Standard & Poor’s, Moody’s ve Fitch Ratings’in kredi derecelendirmelerini ‘kredi notu’ ve ‘görünüm’ olarak ifade etmektedirler. Kredi kuruluşları yaptıkları değerlendirmelerinin daha net anlaşılması amacıyla yukarıda da belirttiğimiz gibi kredi notlarını harflendirme sistemi ile ifade etmektedirler. Bu not sistemi ile bu konularda az bilgisi olan birisinin bile bir çıkarım yapmasına olanak sağlar. Bu not ülkenin ekonomisinin uzun dönemdeki durumu ile güvenilirliği hakkında bilgi vermektedir. Bu not belirlendikten sonra kuruluş periyodik olarak düzenlenen raporlar ile değerlendirilen ülkenin ekonomisi hakkında görüşlerini açıklar. Bu raporlarda ise ülkenin kısa dönem makroekonomik durumu ile ilgili görünümünü açıklarlar ve 1-2 yıllık periyotta kredi notunun  olası değişme yönünü  “pozitif”, ”durağan”, “negatif”, “gelişen” şeklinde belirleyerek kredi notunun yanında belirtirler.

Ülkelerin Kredi Notlarının Önemi

Aslına da tüm metin boyunca anlatmaya çalıştığımız konu olan ülkelerin kredi notlarının neden bu kadar önemli olduğu sorusunun cevabı bir ülkenin uluslararası yatırımcılar tarafından tercih edilerek ülkeye sıcak para girişinin sağlanabilmesi açısından o ülkenin kredibilitesine dair bilgi sunması ve yatırımcıya güven sağlaması açısından çok önemlidir. Kuruluşlarının ileriye dönük görüşlerinin yatırımcıların o ülkeye uzun ya da kısa vadeli yatırım yapıp yapmamaları konusunda yönlendirmesi de bir başka önemli nokta. Yatırımcılar veya bazı dış fonlar yatırım yapmak için iç işleyişleri gereği ülkenin kredi notunun BBB-/Baa3 yani yatırım yapılabilir seviyesi olmasına dikkat ediyorlar. Siz bu notu ağlamamış iseniz bu yatırımcı veya fonların gözünde değerlendirmeye dahi alınmamaktasınız.

Türkiye’nin Kredi Derecelendirme Süreci

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları Türkiye’nin kredi notu sürecini 1991 yılında başlattı. 1989 yılından sonra dış kaynaklı sermaye hareketlerinde oluşan serbestleşme neticesi yabancı sermaye girişinin başlaması yabancı yatırımcılar için Türkiye’nin kredi notu bilgisine ihtiyacı doğurdu. Türkiye’nin dış kaynaklı borçlanmaya başlaması ile kredi derecelendirme süreci de başlamış oldu. İlk kredi notunun 1989 da alınmasına rağmen ilk açıklama 1992 de geldi. Aşağıdaki tabloda 1992’den günümüze Türkiye’nin üç büyük derecelendirme kuruluşundan aldığı notları görmektesiniz. Bu notlar her zaman bir tartışma oluşturmuş ve siyasetçileri kuruluşların dünya devlerinin ya da bazı büyük devletlerin yönlendirmesiyle bu notlarda adil davranmadıkları imalarında bulunmalarına neden olmuştur. Tartışma kuruluşların her seferinde eldeki veriler ışığında analiz yaptıklarını ve tarafsız olduklarını bildirmeleriyle sonlanmıştır. Buradaki taktiri siz değerli okuyucularımıza bırakıyoruz. Ama şu bir gerçek her ne kadar bu notlar tartışma konusu olsa da uluslararası ölçekli yatırımcılar ve sermaye sahipleri bu notlara büyük önem vermektedir.

Tarih S&P Fitch Moody’s Not
23.9.2016 BB BBB- Ba1 Moody’s Türkiye’nin notunu yatırım yapılabilir seviyenin altına indirdi
20.7.2016 BB BBB- Baa3 S&P Türkiye’nin notunu BB’ye indirdi
16.5.2013 BB+ BBB- Baa3 Moody’s Türkiye’nin notunu yatırım yapılabilir seviyeye yükseltti
27.3.2013 BB+ BBB- Ba1 S&P Türkiye’nin notunu to BB+’ya yükseltti
5.11.2012 BB BBB- Ba1 Fitch Türkiye’nin notunu yatırım yapılabilir seviyeye yükseltti
20.6.2012 BB BB+ Ba1 Moody’s Türkiye’nin notunu Ba1’e yükseltti
19.2.2010 BB BB+ Ba2 S&P Türkiye’nin notunu BB’ye yükseltti
8.1.2010 BB- BB+ Ba2 Moody’s Türkiye’nin notunu Ba2’ye yükseltti
3.12.2009 BB- BB+ Ba3 Fitch Türkiye’nin notunu 2 not birden artırarak BB+’ya yükseltti
14.12.2005 BB- BB- Ba3 Moody’s Türkiye’nin notunu Ba3’e yükseltti
13.1.2005 BB- BB- B1 Fitch Türkiye’nin notunu BB-‘ye yükseltti
17.8.2004 BB- B+ B1 S&P Türkiye’nin notunu BB-‘ye yükseltti
9.2.2004 B+ B+ B1 Fitch Türkiye’nin notunu B+’ya yükseltti
16.10.2003 B+ B B1 S&P Türkiye’nin notunu B+’ya yükseltti
25.9.2003 B B B1 Fitch Türkiye’nin notunu B’ye yükseltti
28.7.2003 B B- B1 S&P Türkiye’nin notunu B’ye yükseltti
25.3.2003 B- B- B1 Fitch Türkiye’nin notunu B-‘ye indirdi
2.8.2001 B- B B1 Fitch Türkiye’nin notunu B’ye indirdi
16.4.2001 B- B+ B1 S&P Türkiye’nin notunu B-‘ye indirdi
2.4.2001 B B+ B1 Fitch Türkiye’nin notunu B+’ya indirdi
23.2.2001 B BB- B1 S&P Türkiye’nin notunu B’ye indirdi
27.4.2000 B+ BB- B1 Fitch Türkiye’nin notunu BB-‘ye yükseltti
25.4.2000 B+ B+ B1 S&P Türkiye’nin notunu B+’ya yükseltti
13.3.1997 B B+ B1 Moody’ Türkiye’nin notunu B1’e indirdi
20.12.1996 B B+ Ba3 Fitch Türkiye’nin notunu B+’ya indirdi
13.12.1996 B BB- Ba3 S&P Türkiye’nin notunu B’ye indirdi
26.9.1995 B+ BB- Ba3 Fitch Türkiye’nin notunu BB-‘ye yükseltti
10.8.1994 B+ B Ba3 Fitch Türkiye’yi B notuyla değerlendirmeye başladı
2.6.1994 B+ Ba3 Moody’s Türkiye’nin notunu Ba3’e indirdi
28.4.1994 B+ Ba1 S&P Türkiye’yi B+ notuyla değerlendirmeye başladı
13.1.1994 Ba1 Moody’s Türkiye’nin notunu yatırım yapılabilir seviyenin altına indirdi
5.5.1992 Baa3 Moody’s Türkiye’yi yatırım yapılabilir seviye olan Baa3 ile değerlendirmeye başladı

Türkiye’de Kurulan Derecelendirme Kuruluşları

  1. Kobirate Uluslararası Kredi Derecelendirme ve Kurumsal Yönetim Hizmetleri A.Ş.
  2. Fitch Ratings Finansal Derecelendirme Hizmetleri A.Ş
  3. Saha Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.
  4. TURKRATING İstanbul Uluslararası Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.
  5. JCR Avrasya Derecelendirme A.Ş.
  6. İstanbul International Rating Services, Inc.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir